دریای عرفان

زندگی نامه و شرح احوال آیت‏الله سید علی قاضی

نویسنده: هادی هاشمیان

نوبت چاپ: اول، زمستان 1379

تهذیب و ویرایش: سیدمحمد صفوی

شمارگان: 3000 نسخه

انتشارات: مؤسسه فرهنگی طه (قم)

فارسی، قطع رقعی، 192 صفحه، 9600 ریال

به یقین تحقیق در حیات پربار عالمان و تلاش در راه بهره‏گیری از سیره علمی و عملی رهروان کوی حق و راستی، از بزرگ‏ترین عبادت‏ها و ارزشمندترین تلاش‏هاست; به ویژه در روزگاری که نسل جوان ما در اعماق فطرت خویش در جستجوی الگوی علمی است تا راه را از چاه بازشناسد . این کتاب با معرفی و شرح حال یکی از استوانه‏های دین و معنویت‏یعنی عارف بزرگ، مرحوم آیت‏الله سید علی قاضی طباطبایی، قدمی در راه شناساندن ذخایر فرهنگی شیعه برداشته است . بی‏شک آنچه در این نوشتار آمده، در خور پیمانه و امکانات است، نه در شان آن بزرگ مرد عرفان . در این کتاب، به اختصار می‏خوانیم: مرحوم قاضی در تعلیقی که بر کتاب ارشاد شیخ مفید نگاشته، نسب شریف خویش را با 30 واسطه به امام حسن مجتبی (علیه‏السلام) رسانده است، وی پس از گذراندن مراحل اولیه در مکتب خانه و حوزه علمیه تبریز، راهی نجف اشرف شده و از محضر بزرگانی همچون آخوند خراسانی، مؤلف کفایة‏الاصول; و آیت‏الله سید محمد کاظم یزدی صاحب کتاب عروة‏الوثقی; و آیت الله شیخ محمد بهاری و . . . . بهره‏مند شد و در سن 27 سالگی به درجه اجتهاد رسید . علامه طباطبایی، صاحب تفسیر المیزان در بیان مقام علمی و عملی ایشان می‏فرماید: «من در نجف اشرف پس از اتمام تحصیلاتم در مسائل عقلی و بررسی کامل حکمت متعالیه، فکر کردم که اگر مرحوم ملاصدرا حضور داشتند، بیش از اینکه من استفاده کردم، افاده نخواهند کرد; تا اینکه با شخص بزرگواری مانند مرحوم حاج میرزا علی آقای قاضی، استاد اخلاق، آشنا شدم . پس از مدتی که با ایشان مانوس شدم، فهمیدم که حتی یک کلمه از معقول و حقایق حکمت متعالیه نفهمیده‏ام .»

آیت الله قاضی در هنر شعر نیز از جایگاه والایی برخوردار بود . ایشان برای بیان اندیشه‏های والای عرفانی خود، به قالب شعر پناه می‏برد و در این خصوص، اشعار نغز و شیوایی از ایشان به یادگار مانده است . ایشان مفسر ماهری بود و تفسیر آیه به آیه از ابتکارات ایشان است . وی پیش از گفتار، عمل می‏کرد . سکوت او تفکر و کلام او حکمت و رفتار او دلیل و برهان راه جویان بود . زندگی آن بزرگوار بسیار ساده بود و در نهایت فقر و تنگدستی روزگار می‏گذرانید . علامه طباطبایی از آیت‏الله سید علی قاضی چنین نقل فرموده است: «اگر من به جایی رسیده باشم، از دو چیز است: قرآن کریم و زیارت سید الشهداء صلوات الله علیه .»

به گفته فرزند برومند ایشان، مرحوم قاضی خود را مقید به انجام امور ذیل نموده بود:

1 . قرائت تسبیحات اربعه در هر شبانه روز; 2 . قرائت‏سوره «یس‏» هر روز صبح; 3 . خواندن دعای کمیل در شبهای جمعه; 4 . قرائت دعای سمات در ساعت آخر روز جمعه; 5 . قرائت زیارت جامعه در روز جمعه در کنار مرقد منور علی (علیه‏السلام) و . . . .

آیت‏الله قاضی پیش از تدریس اخلاق و عرفان، به تدریس فقه اهل بیت اشتغال داشت . ایشان رسیدن به درجه اجتهاد را برای شاگردان خویش امری لازم می‏دانست . از این رو، شاگردان بزرگی همچون آیت‏الله شیخ محمد تقی آملی و علامه طباطبایی، آیت‏الله محمد تقی بهجت و آیت‏الله سید عبدالحسین دستغیب شیرازی، آیت الله سید شهاب الدین مرعشی نجفی و آیت الله خویی و . . . . را در مکتب درسی خویش تربیت نمود . وی از زمره استادانی نبود که به انتظار شاگرد بنشیند، بلکه خود به دنبال آنان می‏گشت و به جستجوی مشتاقان می‏پرداخت . یکی از شاگردان مرحوم قاضی می‏گوید: «مرحوم آقا شبها مجلس اخلاق داشتند و چراغ روشن نمی‏کردند و در همان تاریکی، بعضی از علمای نجف که اهل باطن بودند، به آن مجلس حاضر می‏شدند .»

ایشان جز به آنچه معصومان (علیهم‏السلام) بیان فرموده بودند، سفارش نمی‏کرد . ایشان تاکید زیادی به برپاداشتن نماز شب و اعتکاف در مساجد داشتند و پرخوری را یکی از صفات زشتی می‏دانستند که افزون بر زیان‏های جسمی، روح را خسته و اشتیاق به عبادت و توان تفکر را از انسان سلب می‏نماید .

مطالعه کتاب دریای عرفان، ما را با زوایای دیگری از زندگانی این شخصیت کم‏نظیر شیعه آشنا می‏سازد و به یقین تاثیر زیادی بر طالبان راه حق و حقیقت‏خواهد داشت .